Η ανάγκη δημιουργίας σχολών κλαδευτών ελιάς: ένα επάγγελμα που χάνεται και κανείς δεν φαίνεται να ανησυχεί

 

Του Τάσου Σουλτανόπουλου*

Η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους και ιστορικότερους πυλώνες της ελληνικής γεωργίας. Παρ’ όλα αυτά, ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία για τη σωστή διαχείριση των ελαιώνων –το κλάδεμα– βρίσκεται σήμερα σε κρίση. Οι εξειδικευμένοι κλαδευτές λιγοστεύουν επικίνδυνα, και όμως το πρόβλημα αυτό παραμένει σχεδόν αόρατο στη δημόσια συζήτηση. Το κλάδεμα της ελιάς δεν είναι μια απλή χειρωνακτική εργασία. Είναι τέχνη και γνώση μαζί. Απαιτεί κατανόηση της φυσιολογίας του δέντρου, της ισορροπίας μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας και της προσαρμογής στις κλιματικές συνθήκες. Για δεκαετίες, αυτή η γνώση μεταφερόταν από γενιά σε γενιά μέσα στους ίδιους τους ελαιώνες.

Παράλληλα, σημαντική ήταν και η συμβολή παλαιότερων γεωπόνων, οι οποίοι βρίσκονταν κοντά στον παραγωγό και συμμετείχαν ενεργά στη διάδοση της τεχνικής του σωστού κλαδέματος. Σήμερα όμως αυτή η πραγματικότητα έχει αλλάξει δραματικά. Οι παλιοί κλαδευτές, που είχαν μάθει την τέχνη μέσα από δεκαετίες εμπειρίας, φεύγουν σιγά-σιγά από το επάγγελμα. Και μαζί τους κινδυνεύει να χαθεί μια πολύτιμη γνώση που δεν καταγράφηκε ποτέ σε βιβλία ή εγχειρίδια. Την ίδια στιγμή, ένα μεγάλο μέρος των νεότερων γεωπόνων δεν βρίσκεται πλέον στο χωράφι. Με επιλογές και πολιτικές του κράτους, πολλοί οδηγήθηκαν σε ρόλους περισσότερο γραφειοκρατικούς: ελέγχους, καταγραφές, διοικητικές διαδικασίες. Αντί να αποτελούν τεχνικούς συμβούλους δίπλα στον παραγωγό, μετατράπηκαν συχνά σε διαχειριστές φακέλων και κανονισμών. Το αποτέλεσμα είναι ότι σήμερα, σε πολλούς ελαιώνες, το κλάδεμα γίνεται από εργατικό δυναμικό χωρίς ειδική γνώση. Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές:

υπερβολικά κλαδέματα, λανθασμένες τομές, αποδυνάμωση των δέντρων και μείωση της παραγωγής για αρκετά χρόνια. Η ισορροπία μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας διαταράσσεται και οι ελαιώνες οδηγούνται σε έντονες διακυμάνσεις παραγωγής. Και όλα αυτά συμβαίνουν σε μια εποχή όπου οι απαιτήσεις της ελαιοκαλλιέργειας είναι μεγαλύτερες από ποτέ. Οι νέοι ελαιώνες έχουν μεγαλύτερη πυκνότητα φύτευσης, απαιτούν προσαρμογή στη μηχανική συγκομιδή και λειτουργούν σε ένα περιβάλλον όπου η κλιματική αλλαγή επηρεάζει άμεσα τη βλάστηση και την ανθοφορία. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, το σωστό κλάδεμα δεν είναι απλώς σημαντικό• είναι καθοριστικό για τη βιωσιμότητα της καλλιέργειας. Κι όμως, στην Ελλάδα –μια χώρα που κατέχει από τις μεγαλύτερες εκτάσεις ελαιώνων στον κόσμο– δεν υπάρχει οργανωμένο σύστημα εκπαίδευσης και πιστοποίησης κλαδευτών. Δεν υπάρχουν σχολές, δεν υπάρχουν δομημένα προγράμματα κατάρτισης, ούτε μια θεσμοθετημένη διαδικασία που να εξασφαλίζει ότι η γνώση αυτή θα μεταδοθεί στις επόμενες γενιές.

Η δημιουργία σχολών εκπαίδευσης κλαδευτών θα μπορούσε να αποτελέσει μια ουσιαστική λύση. Σχολές που θα συνδυάζουν θεωρητική γνώση και πρακτική εκπαίδευση στον ελαιώνα. Εκεί όπου οι νέοι θα μαθαίνουν όχι μόνο πώς να κόβουν ένα κλαδί, αλλά πώς να «διαβάζουν» το δέντρο: τη φυσιολογία του, την καρποφορία του, την ισορροπία του. Παράλληλα, η πιστοποίηση του επαγγέλματος θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα κατηγορία εξειδικευμένων τεχνικών της ελαιοκαλλιέργειας. Ο κλαδευτής δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλός εργάτης. Είναι καθοριστικός διαχειριστής της παραγωγικότητας του δέντρου. Η επένδυση στη γνώση και στην εκπαίδευση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ίσως η πιο σοβαρή επένδυση που μπορεί να γίνει για το μέλλον της ελληνικής ελαιοκαλλιέργειας. Αν χαθεί η τεχνική του σωστού κλαδέματος, θα χαθεί μαζί της και ένα μεγάλο μέρος της παραγωγικής δυναμικής των ελαιώνων.

Η ελιά υπήρξε για αιώνες σύμβολο ζωής και αντοχής στον ελληνικό χώρο. Όμως ακόμη και το πιο ανθεκτικό δέντρο χρειάζεται ανθρώπους που να γνωρίζουν πώς να το φροντίζουν. Και όπως λέει μια παλιά αγροτική παροιμία που συμπυκνώνει όλη τη σοφία της καλλιέργειας:

«Όποιος οργώνει τον ελαιώνα ζητά τον καρπό, όποιος τον γονιμοποιεί παρακαλεί να τον δώσει, όποιος τον κλαδέψει τον αναγκάζει να δοθεί.»

Αν θέλουμε λοιπόν η ελληνική ελιά να συνεχίσει να δίνει καρπό στο μέλλον, πρέπει πρώτα να φροντίσουμε να μην χαθεί η τέχνη του κλαδέματος.

Πηγή https://www.facebook.com/soultanopoulos.tasos