Η Διάταξη των Σαλώνων: Όταν η Επανάσταση έγραφε Σύνταγμα - Ένα χαμένο κεφάλαιο του 1821 γίνεται βιβλίο με πρωτοβουλία του Στερεοελλαδίτη Υπουργού κ. Γιάννη Μπούγα

Μια από τις σημαντικότερες αλλά για χρόνια παραγνωρισμένες σελίδες της Ελληνικής Επανάστασης επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, με την έκδοση του τόμου «Η Νομική Διάταξις της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος 1821» από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, ο οποίος θα παρουσιαστεί το επόμενο διάστημα στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την Άλωση του Κάστρου των Σαλώνων.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η «Διάταξις της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος», που συντάχθηκε από την Εθνική Συνέλευση των αγωνιζόμενων Ελλήνων στα Σάλωνα, στη σημερινή Άμφισσα, στις 15 Νοεμβρίου 1821, στο κτήριο όπου σήμερα στεγάζεται το Αρχαιολογικό Μουσείο Άμφισσας. Πρόκειται για το σημαντικότερο από τα τοπικά συνταγματικά κείμενα της Επανάστασης, καθώς αποτυπώνει ότι ο αγώνας για την ελευθερία συνοδευόταν από συνειδητή προσπάθεια θεσμικής συγκρότησης, με πρόβλεψη ατομικών δικαιωμάτων και φιλελεύθερης οργάνωσης της εξουσίας.

 Η πρωτοβουλία Μπούγα και η αποκατάσταση μιας ιστορικής αδικίας

Για δεκαετίες, το συγκεκριμένο κείμενο παρέμενε ουσιαστικά στο περιθώριο της επιστημονικής και πολιτικής συζήτησης. Η ανάδειξή του συνδέεται άμεσα με τη μακροχρόνια προσπάθεια του βουλευτή Φωκίδας και υφυπουργού Δικαιοσύνης Γιάννης Μπούγας, ο οποίος με παρεμβάσεις, άρθρα και δημόσιο λόγο ανέδειξε τη σημασία του και προώθησε τη θεσμική του επεξεργασία.

Το 2023, μετά από πρότασή του, που έγινε αποδεκτή από τον τότε Πρόεδρο της Βουλής και νυν Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας και τον Γενικό Διευθυντή του Ιδρύματος Ευάνθης Χατζηβασιλείου, διοργανώθηκε στην Άμφισσα διήμερο επιστημονικό συνέδριο, σε συνεργασία με τον Δήμο Δελφών, που αποτέλεσε τομή για την αποκατάσταση της ιστορικής αυτής πτυχής.

Τι αναδεικνύει ο τόμος – Το περιεχόμενο των εισηγήσεων

Ο τόμος, υπό την επιστημονική επιμέλεια της Ισμήνη Κριάρη, δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή πρακτικών, αλλά μια ολοκληρωμένη επιστημονική προσέγγιση της «Διάταξης», φωτίζοντας πολλαπλές πτυχές της.

Ειδικότερα:

• Ο Νικόλαος Κατσικούλης αναλύει την προετοιμασία και την έναρξη της Επανάστασης στα Σάλωνα, αναδεικνύοντας το τοπικό υπόβαθρο μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η «Διάταξη».
• Ο Ευθύμιος Ταλάντης εξετάζει τον ρόλο ιερωμένων, οπλαρχηγών, προκρίτων και Φαναριωτών, αποτυπώνοντας το πλέγμα δυνάμεων που συμμετείχαν στη διαμόρφωσή της.
• Ο Ευάγγελος Παλούκης εστιάζει στην προσωπικότητα του Άνθιμος Γαζής, αναδεικνύοντας τη συμβολή του ως πρωτεργάτη της «Νομικής Διάταξης».
• Η Ελένη Βελώνη παρουσιάζει τις ρυθμίσεις που αφορούν τη διοίκηση και την κοινωνική οργάνωση, δείχνοντας τον βαθμό συγκρότησης του εγχειρήματος.
• Η Βασιλική Χρήστου αναλύει τη σημασία των θεσμικών ονομασιών (Γερουσία, Άρειος Πάγος), φωτίζοντας τη σύνδεση με την αρχαία ελληνική παράδοση.
• Ο Νικόλαος Κλαμαρής εξετάζει την εξέλιξη του θεσμού του Αρείου Πάγου, από το όραμα του 1821 έως την ίδρυσή του το 1834 ως ανώτατου δικαστηρίου.
• Η Δήμητρα Παπαδοπούλου-Κλαμαρή αποτυπώνει την εξέλιξη του αστικού δικαίου από την Επανάσταση έως τα τέλη του 19ου αιώνα.
• Ο Νίκος Παπασπύρου εντάσσει τη «Διάταξη» στο ευρύτερο πλαίσιο των περιφερειακών συνταγμάτων της εποχής.
• Ο Κώστας Μποτόπουλος αναδεικνύει τις συνταγματικές ιδιαιτερότητές της, που τη διαφοροποιούν από άλλα επαναστατικά κείμενα.
• Ο Γεώργιος Ανδρουτσόπουλος εξετάζει τον λόγο περί θρησκείας και τις απαρχές του ελληνικού συνταγματισμού.
• Ο Σπύρος Βλαχόπουλος αναλύει την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε σύγκριση με άλλα συντάγματα της Επανάστασης.
• Ο Αριστείδης Χατζής φωτίζει τη συμβολή του Θεόδωρος Νέγρης στη θεμελίωση των συνταγματικών θεσμών.

Το εξώφυλλο του βιβλίου κοσμείται από χαρακτικό του Έντουαρντ Ντόντουελ, που αποτυπώνει την πόλη των Σαλώνων και τα ερείπια της Άμφισσας.

Η παρουσίαση του βιβλίου προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την Άλωση του Κάστρου των Σαλώνων, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, προσδίδοντας ιδιαίτερο συμβολισμό.

Παράλληλα, έχει ήδη τεθεί η πρωτοβουλία για διάθεση του τόμου στις σχολικές βιβλιοθήκες της Φωκίδας, ώστε να καταστεί προσιτός σε εκπαιδευτικούς και μαθητές.

Η έκδοση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια επιστημονική καταγραφή, αλλά την αποκατάσταση μιας ιστορικής αδικίας: την επαναφορά στο προσκήνιο ενός θεμελιώδους κειμένου που αποδεικνύει ότι η Ελληνική Επανάσταση ήταν ταυτόχρονα και ένα ώριμο πολιτικό και θεσμικό εγχείρημα — μια διάσταση που, με πρωτοβουλία Μπούγα, αποκτά πλέον τη θέση που της αξίζει.